Maria Ressa
Maria Angelita Ressa, (amụrụ na Ọktoba 2, 1963) bụ onye nta akụkọ na onye edemede nke si Filipino-America. Tupu ọ gawa, gaa na websaịtị akụkọ ịntanetị nke Philippines Rappler, ọ bụ onye nta akụkọ nyocha mbụ na Ndịda Ọwụwa Anyanwụ Eshia maka CNN. Ya na onye nta akụkọ Russia Dmitry Muratov, e nyere ya onyinye nke afọ 2021 Ihe nrite Nobel Peace maka "mgbalị ha iji chebe nnwere onwe ikwu okwu, nke bụ ihe dị mkpa maka ọchịchị onye kwuo uche ya na udo na-adịgide adịgide."
Okwu ndị ọ kwuru
[dezie]- Ọrụ m bụ ijidesi ike n'ihe gbasara ikike m.
- Ajụjụ ọnụ na Ọchịchị onye kwuo uche ya ugbu a (2019)
- mgbe Onyeisiala Trump kpọrọ CNN na The New York Times akụkọ adịgboroja, otu izu ka nke ahụ gasịrị Onyeisiala Duterte kpọrọ Rappler akụkọ adịgboroja. Echere m na ọ bụ oge ọjọọ nye ụwa mgbe mbụ ihe ngosi nke ọchịchị onye kwuo uche ya, onye na-alụ ọgụ maka nnwere onwe mgbasa ozi na ikike mmadụ, anọghị ya nke ọma. Echere m na ị na-eche nke ahụ gburugburu ụwa. Mana, n'otu aka ahụ, ụlọ ọrụ teknụzụ Amerịka ekwela ka ndị agha dị ọnụ ala na mgbasa ozi ọha gbanwee ọchịchị onye kwuo uche ya, ngwa ọgụ ọhụrụ e ji alụso ndị nta akụkọ ọgụ...Nnwere onwe mgbasa ozi abụghị naanị maka ndị nta akụkọ. Echere m na oge a bụ oge dị mkpa maka ọchịchị onye kwuo uche ya gburugburu ụwa, ma na Philippines ma na United States. Ị ga-alụkwa ọgụ maka ikike gị mgbe ị ka nwere ike.
- Ajụjụ ọnụ na Ọchịchị Onye kwuo uche ya ugbu a (2019)
How to Stand Up to a Dictator (2022)
[dezie]- Ya mere, anyị na-eme ike anyị niile n'ihe anyị nwere: anyị na-eme ihe, kwa ụbọchị anyị na-emegharị ahụ. (p. 257)
- Ọ bụrụ na i nwere ihu ọma, ị ga-aghọta n'oge na mkpebi ọ bụla ị mere na-aza ajụjụ anyị niile na-enwe mgbagwoju anya: otu esi ewulite ihe dị mkpa ná ndụ anyị. Ihe ọ pụtara abụghị ihe ị ga-eme ma ọ bụ ihe mmadụ nyere gị; ị ga-ewulite ya site na nhọrọ ọ bụla ị mere, nkwa ị họọrọ, ndị ị hụrụ n'anya, na ụkpụrụ ndị ị ji kpọrọ ihe.
- Ọchịchị onye kwuo uche ya adịghị ike. Ị ga-alụ ọgụ maka akụkụ ọ bụla, iwu ọ bụla, nchekwa ọ bụla, ụlọ ọrụ ọ bụla, akụkọ ọ bụla. Ị ghaghị ịma otú o si dị ize ndụ ịta ahụhụ ọbụna obere ihe. Ọ bụ ya mere m ji gwa anyị niile: anyị aghaghị ijidesi aka ike.
- Ekwere m na Facebook bụ otu n'ime ihe iyi egwu kachasị njọ nye ọchịchị onye kwuo uche ya gburugburu ụwa, ọ na-ejukwa m anya na anyị ekwela ka ọchịchọ ụlọ ọrụ teknụzụ maka uto na ego na-ewe anyị nnwere onwe anyị.
- Biko jụọ onwe gị otu ajụjụ ahụ mụ na ndị otu m na-ajụ kwa ụbọchị: Gịnị ka ị dị njikere ịchụ n'àjà maka eziokwu?
- Ọ ka mma iche egwu gị ihu karịa ịgba ọsọ site na ya n'ihi na ịgba ọsọ agaghị eme ka nsogbu ahụ laa. Ọ bụrụ na i chee ya ihu, ị ga-enwe ohere imeri ya. Otú ahụ ka m si malite ịkọwa obi ike.
- ọ dịghị ọchịchị aka ike karịrị nke a na-eme n'okpuru ọta iwu na n'aha ikpe ziri ezi.
- Teknụzụ chịkọtara ahụmịhe na data nkeonwe anyị, jiri ọgụgụ isi arụ ọrụ hazie ya, jiri ya ghọgbuo anyị, wee mepụta omume n'ọ̀tụ̀tụ̀ nke na-eweta ihe kacha njọ n'ime ụmụ mmadụ.
- Ụwa anyị maara na mbụ emebiela. Ugbu a, anyị ga-ekpebi ihe anyị chọrọ ịmepụta.
- Ihe ị họọrọ ime na-akpụzi ụdị onye ị ga-aghọ.
- Nkà na ụzụ egosila na ụmụ mmadụ nwere ihe jikọrọ ha karịa ka anyị nwere ihe dị iche.
- Nke a bụ ihe mere netwọk mgbasa ozi ji dị irè n'idegharị akụkọ ihe mere eme: mgbasa nkesa ụgha dị oke ukwuu karịa nyocha eziokwu nke na-esochi ya, mgbe a na-agbagha ụgha ahụ, ndị kwenyere na ọ na-ajụkarị ịgbanwe echiche ha.
- Achọrọ m inweta "enyo efu," echiche m si n'akwụkwọ gbasara ebe obibi ndị mọnk Buddha pụta: iguzo n'ihu enyo wee hụ ụwa n'enweghị onyinyo m na-egbochi echiche ahụ. Achọrọ m ịma onwe m nke ọma nke na m ga-ewepụ onwe m n'ihe gbasara ụwa gbara m gburugburu ma na-aza ya. Nke ahụ bụ ihe doro anya—ike iwepụ onwe gị na mpako gị.
- Anyị kpebiri iji ike nke usoro otu na netwọkụ mmekọrịta mee ihe dị mma: gbasaa olileanya.
- Anyị guzo n'elu mkpọmkpọ ụwa nke dịbu, anyị aghaghịkwa inwe echiche na obi ike iche n'echiche, ma kee ụwa dịka o kwesịrị ịdị: inwe ọmịiko karịa, ịdị nhata karịa, na-adịgide adịgide karịa. Ụwa nke dị nchebe pụọ n'aka ndị ọchịchị aka ike na ndị aka ike.
- nsogbu nke iwu n'ụwa niile bụ enweghị ọhụụ ọchịchị onye kwuo uche ya maka ịntanetị na narị afọ nke iri abụọ na otu.
- Ihe m hụrụ ma dekọọ n'ime afọ iri gara aga bụ ike dị ka Chineke nke teknụzụ nwere iji nje ụgha bute onye ọ bụla n'ime anyị, na-agba anyị mgba, na-akpali, ọbụna na-emepụta, egwu, iwe, na ịkpọasị anyị, ma na-eme ka mmụba nke ndị ọchịchị aka ike na ndị ọchịchị aka ike gburugburu ụwa dịkwuo ngwa ngwa.
- Taa, ọtụtụ ndị ndu ndị na-akwado ọchịchị aka nri na-eji mgbasa ozi ọha na eze ajụọ ajụjụ ma mebie eziokwu, iwe na ihe ijuanya n'elu ihe ndina ụgha dị iche iche. Nke a bụ otu esi eme ka ọchịchị aka ike bụrụ ihe a na-ahụkarị, ebe iwe ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-ezute iyi ọha egwu, bụ́ ihe na-eduga n'ime ihe ike nke ọtụtụ mmadụ.
- Agụmakwụkwọ na-ekpebikwa ikike ịghọta na ịjụ ajụjụ, nke dị oke mkpa maka ma ndị nta akụkọ ma ndị ọchịchị onye kwuo uche ya. Ndị nta akụkọ na ụlọ ọrụ mgbasa ozi bụ ihe ngosi nke ike ndị mmadụ nwere ime ka ndị isi ha zaa ajụjụ. Nke a pụtara na n'ikpeazụ, a pụkwara ịhụ àgwà ọchịchị onye kwuo uche ya n'àgwà nke ndị nta akụkọ ya.
Okwu Ihe Nrite Nobel Peace (Disemba 10, 2021)
[dezie]
- Ndị nta akụkọ, ndị nche ọnụ ụzọ ochie, bụ otu akụkụ nke mkpụrụ ego ahụ. Nke ọzọ bụ teknụzụ, ya na ike ya dị ka chi nke ekwela ka nje ụgha gbasaa onye ọ bụla n'ime anyị, na-alụso anyị ọgụ megide ibe anyị, na-ewepụta egwu, iwe na ịkpọasị, ma na-ahazi ọnọdụ maka mmụba nke ndị ọchịchị aka ike na ndị ọchịchị aka ike gburugburu ụwa.
- Iji bụrụ ezigbo mmadụ, anyị ga-ekwere na E nwere ezigbo mmadụ n'ụwa.
- Oge ikpeazụ e nyere onye nta akụkọ na-arụ ọrụ ihe nrite a bụ na 1936, nakwa Carl von Ossietzky ọ dịghị mgbe ọ rutere Oslo n'ihi na ọ dara mbà n'ogige ịta ahụhụ ndị Nazi. Ya mere, anyị nwere olileanya na anyị ga-aga n'ihu n'ihi na anyị nọ ebe a n'ezie!
- Anyị guzo n'elu mkpọmkpọ ụwa nke dịbu, anyị aghaghịkwa inwe nghọta na obi ike iche echiche ihe nwere ike ime ma ọ bụrụ na anyị emeeghị ihe ugbu a, kama, kee ụwa dịka o kwesịrị - inwe ọmịiko karịa, nwee nha anya karịa, na-adịgide adịgide.
- Dịka naanị nwanyị nke iri na asatọ natara ihe nrite a, Achọrọ m ịgwa gị otu ozi ụgha gbasara nwoke na nwanyị si bụrụ ihe iyi egwu ọhụrụ ma na-emebi ahụike uche na nchekwa anụ ahụ nke ụmụ nwanyị nke ukwuu, ụmụ agbọghọ, ndị transgender, na ndị LGBTQ+ n'ụwa niile. Ụmụ nwanyị ndị nta akụkọ nọ n'ihe ize ndụ. A chọrọ ka a lụso ọrịa a nke ịkpa ókè agbụrụ na ịkpọasị ọgụ ugbu a.
- Ihe na-eme na soshal midia anaghị anọgide na soshal midia. Ime ihe ike n'ịntanetị bụ ime ihe ike n'ụwa n'ezie.
- Ọ bụrụ na eziokwu adịghị, ị gaghị enwe eziokwu. Ọ bụrụ na eziokwu adịghị, ị gaghị enwe ntụkwasị obi. Ọ bụrụ na anyị enweghị ntụkwasị obi, anyị enweghị eziokwu a na-ekerịta, anyị enweghị ọchịchị onye kwuo uche ya, ọ na-aghọkwa ihe na-agaghị ekwe omume ịnagide nsogbu dị adị nke ụwa anyị: ihu igwe, coronavirus, agha maka eziokwu.
- Anyị chọrọ usoro ihe ọmụma nke na-adị ndụ ma na-anwụ site na eziokwu. Anyị na-eme nke a site n'ịgbanwe ihe ndị kacha mkpa na mmekọrịta mmadụ na ibe ya iji wughachi akwụkwọ akụkọ maka narị afọ nke 21 ebe anyị na-achịkwa ma na-amachibido akụnụba nlekota nke na-erite uru site na ịkpọasị na ụgha.
- Ugbua, biko, soro m mechie anya gị. Chee echiche banyere ụwa dịka o kwesịrị ịdị. Ụwa nke udo, ntụkwasị obi na ọmịiko, na-eweta ihe kacha mma anyị nwere ike ịbụ.
Okwu Time 100 (Eprel 24, 2019)
[dezie]- Echere m na anyị na-ebi n'oge pụrụ iche ebe ọ na-egosikwa na ozi bụ ike. Ọ bụ oge ọgba aghara kpamkpam ebe teknụzụ enyerela aka ime ka eziokwu bụrụ ihe a na-arụrịta ụka, mebie eziokwu, ma mebie ntụkwasị obi.
- Naanị ihe m mere bụ ịbụ onye nta akụkọ, ikwu eziokwu nye ndị ọchịchị.
- Maka ndị nta akụkọ, maka ndị nọ n'ihu agha maka eziokwu, nke a bụ oge dị adị maka ndị nta akụkọ na maka ọchịchị onye kwuo uche ya.
- ndị ndu a na-eji iwe na egwu kewaa ma merie, ha na-emepụta ma na-ebi ndụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ịkpọasị.
- Echere m na onye ọ bụla nọ n'ime ụlọ a ghọtara na iwe na ịkpọasị na-ebibi naanị ihe. Gịnị ka ị na-eme mgbe nke ahụ gwụchara? Kedu ka ị si ewuli elu, ọ bụghị ya? Maka na iji mepụta ihe, iwuli ihe maka ọdịnihu, ị ga-esi na nke ahụ pụọ. Otú anyị si dị ndụ n'oge mbibi okike a, ọ dabere n'ezie n'ebe onye ọ bụla n'ime anyị nọ, n'ebe onye ọ bụla n'ime anyị nọ, n'ọgụ anyị nke iguzosi ike n'ezi ihe, maka iguzosi ike n'ezi ihe. Anyị ga-abanye n'ime...
- Biko, buru iko gị, bulie ya nye ndị Filipino, nye ndị Amerịka, na ndị ọzọ hụrụ nnwere onwe n'anya gburugburu ụwa bụ́ ndị na-alụ ọgụ siri ike maka ọchịchị onye kwuo uche ya, n'ihi na ha — anyị kwenyere n'ịdị mma nke okike mmadụ. Anyị kwenyere na naanị ụzọ isi wuo ụlọ bụ site n'olileanya, ọ bụ site n'ike mmụọ nsọ, ọ bụ — ọ bụ site n'ịhụnanya. Anyị ga-ejide akara nke nwere ike ịbụ nke mmadụ kacha mma.
Okwu ndị ekwuru gbasara Ressa
[dezie]- Maria bụ olu dị mkpa... ọ dị egwu nke ukwuu n'ọtụtụ ụzọ.
- Carole Cadwalladr nkọwa maka How to Stand Up to a Dictator: The Fight for Our Future (2022)
- ọ dị ogologo karịa ọtụtụ mmadụ n'ịchụso eziokwu.
- Amal Clooney akwụkwọ ihu maka How to Stand Up to a Dictator: The Fight for Our Future (2022)
- Ọ bụ ezie na gọọmentị Duterte agbalịala imechi Maria Ressa ọnụ, a na-eto akụkọ ya n'ụwa niile. Na Disemba, e nyere ya nsọpụrụ dịka otu n'ime ndị kacha mma n'afọ nke magazin Time na 2018, ma n'ime izuuka akpọrọ ya otu n'ime mmadụ 100 kacha nwee mmetụta na Time n'afọ 2019. Na Wenezdee, o meriri ihe nrite Tully Free Speech Award nke afọ 2018 na Newhouse School na Mahadum Syracuse.
- Ọgụ Maria Ressa na-agba maka nnwere onwe ikwu okwu bụ ihe atụ nye ọtụtụ ndị nta akụkọ gburugburu ụwa. Ihe gbasara ya bụ ihe nnọchianya nke usoro ụwa niile nke na-anọchite anya ezigbo ihe iyi egwu nye nnwere onwe mgbasa ozi, ya mere nye ọchịchị onye kwuo uche ya.
- Marilù Mastrogiovanni, Onyeisi oche nke Nrite nke UNESCO/Guillermo Cano World Press Freedom Prize ndị juri na onye nta akụkọ nyocha si Itali kwuru. United Nations "Akụkọ UN: Onye nta akụkọ nyocha nke Philippines ga-enweta ihe nrite nnwere onwe mgbasa ozi UN", Mpịakọta nke 28 Eprel 2021.
- Kọmitii Nobel nke Norway ekpebiela inye Maria Ressa na onye otu ya Dmitry Muratov ihe nrite Nobel Peace Prize maka afọ 2021 maka mbọ ha na-agba iji chekwaa nnwere onwe ikwu okwu, nke bụ ihe dị mkpa maka ọchịchị onye kwuo uche ya na udo na-adịgide adịgide. Oriakụ Ressa na Maazị Muratov na-enweta ihe nrite udo maka ọgụ obi ike ha gbara maka nnwere onwe ikwu okwu na Philippines na Russia. N'otu oge ahụ, ha bụ ndị nnọchite anya ndị nta akụkọ niile na-akwado echiche a n'ụwa ebe ọchịchị onye kwuo uche ya na nnwere onwe nke ndị nta akụkọ na-eche ihu n'ọnọdụ ọjọọ na-esiwanye ike.
- Berit Reiss-Andersen kwuru ebe a (2021)
- “Ọrụ nta akụkọ adịtụbeghị mkpa dịka ọ dị ugbu a.”
- Mgbe ọ na-agwa CNN okwu gbasara nnwere onwe ndị nta akụkọ na Nọvemba 2018 [1]
- “Atụla egwu - ọ bụrụ na ị naghị eji ikike gị eme ihe, ị ga-efunahụ ha.”
- Nkwupụta na ọha mgbe a mara ya ikpe maka okwu mkparị na Juun 2020 [2]
- “Ọ bụrụ na ikpo okwu mgbasa ozi ọha anaghị ewere ndị nche ọnụ ụzọ dị ka ihe dị mkpa, ha ga-egbu ọha na eze. Ọ bụrụ na anyị aghọtaghị nke a nke ọma na 2020, ị nwere ike ime ka ọchịchị aka ike dịgide ruo afọ iri ma ọ bụ karịa. Ọ ga-abụkwa ụwa niile n'ihi na ikpo okwu zuru ụwa ọnụ.”
- Mgbe ọ na-agwa The Guardian okwu na Febụwarị 2020 [3]
- “Echere m na anyị aghọtaghị etu teknụzụ siri kwe ka e jiri aka mee ihe n'ụzọ na-ezighị ezi nye ndị mmadụ n'otu n'otu na ndị ọchịchị onye kwuo uche ya.”
- Mgbe ọ na-agwa Financial Times okwu n'ọnwa Ọgọst 2019 [4]
- “Kedu ihe bụ ụkpụrụ ndị na-enye ihe ọ pụtara? Gịnị bụ akara nke ị na-agaghị agafe, n'ihi na n'akụkụ a ị dị mma, n'akụkụ a ị bụ ajọ mmadụ.”
- A hotara okwu Maria Ressa nke a site na okwu okwuru na 2019 TIME 100 gala [5]
- “Echere m na ikpo okwu mgbasa ozi ọha na eze na teknụzụ abụrụla ihe na-eme ka ọchịchị ndị na-akwado ọchịchị dị ka ndị populist na-eme ihe n'ọchịchị onye kwuo uche ya..”
- Ihe nkiri PBS nke afọ 2019, The Facebook Dilemma [6]
- “Nnwere onwe ndị nta akụkọ abụghị naanị maka ndị nta akụkọ, ka ọ dị? Ọ bụghị naanị maka anyị, ọ bụghị naanị maka m, ọ bụghịkwa naanị maka Rappler. Nnwere onwe mgbasa ozi bụ... ntọala nke ikike ọ bụla nke onye Filipino ọ bụla nwere n'eziokwu, ka anyị wee nwee ike ịza ajụjụ maka ndị nwere ike.”
- Ihe ngosi Rappler dị n'ịntanetị sitere na Mee 2021 [7]
- Echere m maka ibi ndụ nwere ihe ọ pụtara. Dịka onye nta akụkọ, ebe m rụrụ ọrụ n'òtù akụkọ anọ dị iche iche, enyerela m aka ide ụkpụrụ na akwụkwọ ntuziaka omume; nke ahụ dị ka iwu nsọpụrụ. Anyị niile na-agbalị iwulite ndụ anyị, anyị na-agbalịkwa iwulite ya iji nweta ihe ọ pụtara. N'oge mgbasa ozi ọha na eze, ọ na-esiri ike ịchọta ihe ọ pụtara. Mana ihe m mụtara n'oge mbụ bụ na ihe ọ pụtara abụghị ihe mmadụ na-enye gị; ọ bụ obere nhọrọ ọ bụla ị na-eme na-ewulite nzube ná ndụ gị. Echere m na n'ọnọdụ m, ọ bụ akụkọ nta mere ka m see ahịrị ma ghọta iwu ọlaedo ahụ: mee ndị ọzọ ihe ị chọrọ ka ha mee gị.
- Ajụjụ ọnụ ya na Karen Davila [8]
- Ya mere, kedu ka m si bịa ebe a? Echeghị m na ị ga-enwe ike ị nweta ihe nrite—echere m na nke ahụ na-eme ka ị bụrụ ụdị eserese nke onwe gị. Echere m na ihe ị na-agbalị ime bụ iwulite ndụ nwere nzube, ihe ndị a emee. Ọ dị ka a ga-asị na mmadụ ajụọ, “Ya mere, kedu ka m ga-esi enweta ego?”—ọ bụrụ na ihe mgbaru ọsọ gị bụ ịkpata ego, ị gaghị abụ onye kacha mma ị nwere ike ịbụ."
- Ajụjụ ọnụ ya na Karen Davila [9]
- Akụkọ nta akụkọ mere ka m nwee mmetụta nke ọrụ, echiche nke nzube; o mere ka ndụ m nwee nzube. Ị na-ebi ndụ kacha mma dịka i chere na ị ga-ebi, ị na-emekwa nke ahụ site n'itinye ihe mgbaru ọsọ n'èzí onwe gị. Ị na-ele mmetụta anya—ị naghị ele uru anya.
- Ajụjụ ọnụ ya na Karen Davila [10]
- “Oge kachasị njọ bụ oge kacha mma.”
- "Oge ndị a na-enye ohere maka ndị ntorobịa iguzo n'ezi okwu, na-emesi ha obi ike na ha "nwere ike dị ukwuu dịka onye agha ochie."”
- “Ndị ntorobịa nwere ọtụtụ ihe ha ga-enye aka dịka ndị agadi na ndị nwere mmerụ ahụ. “Mgbe ụfọdụ, anyị na-alụ ọgụ ndị gara aga, anyị chọkwara ike nke ndị ntorobịa iji kwado anyị ma wulite ọganihu ka mma.”
- Anyị kwesịrị ịbịakọta ọnụ ma lụọ ọgụ nke ọma n'ihi na mwakpo megide otu onye bụ mwakpo megide mmadụ niile.
- Ike - na ndị na-emegbu mmadụ - agaghị akwụsị ma ọ bụrụ na i kwe ka ha mee ihe.
