Bibi Bakare-Yusuf
Bibi Bakare-Yusuf Hon. FRSL (amụrụ 1970) bụ onye Naịjirịa agụmakwụkwọ, ode akwụkwọ na onye nchịkọta akụkọ sitere na Lagos, Nigeria. Ọ bụ onye rụpụtara ụlọ ọrụ mbipụta akwụkwọ Cassava Republic Press na 2006 na Abuja. A họpụtara Bakare-Yusuf ka ọ bụrụ onye otu nsọpụrụ nke Royal Society of Literature na 2019, yana ahọpụtara ya dịka Yale World Fellow, Onye otu Desmond Tutu na onye otu akwụkwọ ngosi Frankfurt.
Okwu ndị ọkwụrụ
[dezie]- O zughị anyị ikwu na anyị ga-akọrịrị akụkọ nke anyị ma ọ bụrụ na anyị echeghị echiche ma ọ bụ kwuo maka akụrụngwa na-enyere aka na-akwado ọgbọ nke akụkọ ndị ahụ, akụrụngwa nke na-eme ka mgbasa nke echiche na ịgbasa ihe ọmụma.
- "Archival Fever nke Bibi Bakare-Yusuf - Bibi Bakare-Yusuf na-ekwu maka mkpa ọ dị ọ bụghị naanị ide akụkọ kamakwa mee ka ọ bụrụ naanị ide akụkọ. jide n'aka na ọ na-ekesa.
- Ọ bụ ndị na-ebipụta akwụkwọ na-ewepụta akụkọ sitere n’ebe ha dị ndụ na-eme ka ha bụrụ nri, nri nwere ike inye anyị nri ma ọ bụ nsị. Anyị ga-ekwu maka ma kweta na akụrụngwa a na-adịghị ahụ anya nke na-eme ka akwụkwọ na-aga n'ihu, n'ihi na akwụkwọ, n'adịghị ka mgbasa ozi na-ebipụta ma ọ bụ blọọgụ, na-enye anyị ụfọdụ n'ime mkparịta ụka densest, nkọwa anyị nwere ike inwe banyere ụwa gbara anyị gburugburu.
- Ọ bụkwa site n'akwụkwọ ka ụfọdụ ihe oyiyi na-adịgide adịgide na nke jọgburu onwe ya banyere Africa na ndị isi ojii nọgidere. N'agbanyeghị nke ahụ, akwụkwọ nwekwara ike mgbapụta na plenitude. Ọ bụ site n'akwụkwọ ka anyị na-abịa ịmụta ma na-agụ banyere onwe anyị dị ka ndị Africa gafee ọdịiche anyị na-aga n'ihu na-enwe ihe mere anyị ga-eji na-agbakọta...
- [1] Bibi Bakare-Yusuf na-ekwu maka akwụkwọ.
- Oghere agụmagụ Afrịka yikarịrị ka ọ bụ naanị ihe dị n'ọdịnala n'oge ọchịchị ọhụrụ a na-ebipụbeghị n'ọgbọ ọchịchị ya.
- [2] Bibi Bakare-Yusuf na-ekwu banyere otú e si na-esi n’Ebe Ọdịda Anyanwụ ebipụta akwụkwọ ndị Africa.
- Ihe m nwere mmasị na ya bụ ka anyị si mepụta ihe m na-akpọ ọdịnihu Archive Africa nke ga-abụ akụkụ nke akwụkwọ ndekọ aha zuru ụwa ọnụ. Ya mere, ibipụta m bụ ọrụ nke okike ihe ochie na ngwa ọrụ ike na njikwa, ngwá ọrụ na-enyere aka ịkpụzi otú anyị si ele onwe anyị anya na ime echiche nke ụwa.
- Anyị kwesịrị iwepụta ozi nke anyị n'ọtụtụ dị egwu, na-eju oke ka ebe nchekwa nke anyị wee mebie mkpọtụ na echiche ịkọwapụta nke ndị si mba ọzọ nwere ntụkwasị obi siri ike bụ ndị na-enweghị nkwanye ugwu maka ọtụtụ asụsụ, polyrhythmic, polytheistic na metaphysical.
- [3] Bibi Bakare-Yusuf na-ekwu maka ngosipụta na-ezighi ezi nke omenala anyị site n'aka ndị si mba ọzọ.
- Eleghị anya ihe ịma aka kasịnụ nke mbipụta na Nigeria bụ na ọ dị nso na ọ gaghị ekwe omume ịchọta ngwa nbipute mpaghara a pụrụ ịdabere na ya mgbe niile. Mgbe ọtụtụ ahụmahụ ndị jọgburu onwe ha gasịrị, anyị kpebiri ibipụta ná mba ofesi.
- Ihe ọhụrụ dijitalụ nwere ike inwe mmetụta dị ike karịa n'ofe Africa karịa na West, nanị n'ihi enweghị akụkọ ihe mere eme nke ịnweta akwụkwọ ... Digital Innovation na-enye anyị ohere ịmepụta ndị na-ege anyị ntị site na mgbasa ozi mgbasa ozi. Na n'ihi na anyị nwere otu ikpo okwu maka ahịa - Nigeria na ụwa ndị ọzọ - ndị na-ege ntị na-enwe ike imekọrịta ihe, jikọọ na ịmekọrịta onwe ha n'ụzọ ha na-agaghị emebu.
- [4] Bibi Bakare na-ekwu maka mmetụta teknụzụ na-eme ka ọ dị mfe azụmahịa nke ibipụta na ikesa akwụkwọ.
- ...N'ime oge mgbasa ozi mmekọrịta ọhụrụ, onye nwere ike ịgọnarị na akwụkwọ dị ka ihe onwunwe bara ụba nke ukwuu ma baa uru karịa nka ọ bụla? Nke a bụ n'ihi na, site na nkọwa siri ike ha na-enyere aka, ihe ndị ọzọ niile nke mmepeanya (egwu, nka ọma, ihe nkiri, sayensị, wdg) nwere ike ịpịaji ma tinye ya n'ime ihe ahụ. N'akwụkwọ ahụ, a na-achịkọta ụwa, omenala, mmetụta uche, na àgwà nke ịbụ onye a na-achịkọta, na-ekesa, ma kpugheere anyị ka anyị nwee ike inwe olu dị iche iche iji kparịta ụka, n'oge ahụ dị jụụ nke ịnọrọ onwe ya ma ọ bụ ịpịa iji kpalie arụmụka, mkparịta ụka, ma ọ bụ kpalite mgbanwe.
- [5] Bibi-Bakare na Archives na-ebipụta akwụkwọ.
- E nwere ụfọdụ ihe ịma aka akụrụngwa mana ha bụ ihe ịma aka m na-ahụ dị ka ohere. Na Naịjirịa na kọntinent niile, ị nwere onye mbipụta akwụkwọ, onye bụkwa onye na-ekesa akwụkwọ ahụ, onye na-echekwa akwụkwọ ahụ, onye na-erekwa akwụkwọ ahụ. Mana nke ahụ bụ ohere n'ihi na ọ pụtara na anyị na ndị ahịa nwekwara mmekọrịta kpọmkwem.
- [6] Bibi Bakare Yusuf speaking about the Cassava Republic and the rise of Nigeria’s publishing Houses.
- Obi dị m ezigbo ụtọ ịnọ ebe a taa. Ịnọ n'elu ikpo okwu a ma kesaa ọhụụ Abantu. Tupu m amalite, achọrọ m ikele gị, daalụ maka ịkpọ m òkù. Ana m eche mgbe niile na m nọ n'ụlọ mgbe m nọ ebe a. Joburg bụ ebe obibi m nke abụọ. London bụ nke mbụ m na Naịjirịa, ebe obibi m nke atọ.
- Ka m malite, na 2003, alaghachiri m Naịjirịa ka m wee bụrụ onye nyocha dị elu na mahadum Obafemi Awolowo. Atụmatụ ahụ bụ ịmalite ọrụ nyocha iji chọpụta otu ụmụ nwanyị Yoruba si enweta ma chepụta ịhụnanya mmekọahụ (Nke a bụ tupu Lola Shoneyin enye anyị ohere ịbanye n'ụwa mmekọahụ nke ụmụ nwanyị Yoruba n'akwụkwọ mbụ ya mara mma, nke dị egwu, nke na-atọ ọchị.The Secret Life of Baba Segi's Wives).
- Nnyocha m ga-abụ nke dị mkpa, nke zuru oke ma na-atọ ụtọ, ọ ga-emekwa ka m nwee mmasị n'ime afọ ole na ole sochirinụ. Ma, ihe ndị dị n'ụlọ akwụkwọ ma ọ bụ enweghị ha juru m anya, n'ụlọ ndị dị n'etiti m gara leta. Dịka onye na-agụ akwụkwọ nke na-enwe mmasị ikwu maka akwụkwọ, m lere anya na shelf ndị mmadụ iji mata onye ha bụ, nakwa nke kachasị mkpa, ndọrọ ndọrọ ọchịchị ha. Kama, ọtụtụ ebe m gara nwere shelf akwụkwọ efu ma ọ bụ mgbe e nwere ha ma ọlị, jupụtara n'akwụkwọ mkpali azụmaahịa, okpukperechi na enyemaka onwe onye nwere aha dịka: 'Ndụ Ebumnuche Ejiri Ndụ Mee Ihe', 'Ofe Ọkụkọ Maka Mkpụrụ Obi', 'Papa Ọgaranya, Papa Ogbenye'. Ma ugboro ole na ole m hụrụ akụkọ ifo, ọ bụ Dan Brown ma ọ bụ John Grisham.
- N'ezie, echere m n'obi m, kedu ka ị ga-esi wulite mmepeanya ma ọ bụ kpalite echiche dabere na obere nri akụkọ ifo nke ọdụ ụgbọelu Yuro-American na akwụkwọ enyemaka onwe onye? Ee, ana m ekpe ikpe! Ebee ka nguzozi dị? Anọ m na-eche ihe mere Amos Tutuola, Mariama Ba, Bessie Head, Aminata Forna, Zaynab Alkali, Paulin Hountondji, D.O. Fagunwa, Bernardine Evaristo ma ọ bụ Ben Okri ji efu na shelf ndị a. Ihe ndị a tọgbọ chakoo nke shelf akwụkwọ mmụọ, nhichapụ olu ndị Afrịka na ịdị mma site na echiche ghọrọ ihe mkpali ịmepụta ụlọ ọrụ mbipụta akwụkwọ, Cassava Republic Press.
- Anyị ga-ekwu maka ma nabata akụrụngwa a na-ahụghị anya nke na-eme ka akwụkwọ dị na mgbasa ozi, n'ihi na akwụkwọ, n'adịghị ka mgbasa ozi mbipụta ma ọ bụ blọgụ, na-enye anyị ụfọdụ mkparịta ụka siri ike, gbasaa na nke nkọwa anyị nwere ike inwe gbasara ụwa gbara anyị gburugburu. Ọ bụkwa site na akwụkwọ ka ụfọdụ n'ime onyonyo kacha adịgide ma dị njọ gbasara Afrịka na ndị isi ojii na-adịgide. Ma, akwụkwọ nwekwara ikike mgbapụta na ihe zuru oke.
- Ọ bụ site n'akwụkwọ ka anyị si amụta ma na-agụ gbasara ibe anyị dịka ndị Afrịka n'agbanyeghị ọdịiche anyị nwere ma nọgide na-enwe ihe mere anyị ga-eji chịkọta onwe anyị (dịka anyị nọ ebe a taa) ka anyị wee nwee ike ịkọ nkọ gbasara amamihe doro anya nke onye edemede naanị ya ebe anyị na-eme ka ndị ọkachamara n'ozuzu ha (onye nchịkọta akụkọ, onye na-emepụta akwụkwọ, onye na-agụ akwụkwọ, onye nchịkọta akụkọ, onye na-ere ahịa, onye na-enyocha akwụkwọ, onye na-ede blọgụ, onye na-eme ihe ngosi, wdg) ndị na-etinye aka na mmepụta nke otu akwụkwọ maka emume nke olu onye edemede.