Lynn Margulis

Templeeti:Center/sLynn MargulisTempleeti:Center/e (2005)

Lynn Margulis (amụrụ Lynn Petra Alexander; Machị 5, 1938 - Nọvemba 22, 2011) bụ onye America na-amụ banyere ihe ndị dị ndụ, prọfesọ mahadum, na onye edemede nke mepụtara ozizi nke mmalite nke eukaryotic organelles, ma tinye aka na endosymbiotic theory. O gosiri na anụmanụ, osisi, na fungi sitere na Protists. O tinyekwara aka na mmepe nke Gaia hypothesis na James Lovelock.

Okwu ndị ọkwụrụ

<obere>n'usoro oge</obere>

• njirimara abụghị ihe; ọ bụ usoro nwere adreesị maka ntụziaka na akụkụ dị iche iche ọ na-agagharị, yabụ enweghị ike idozi ya ngwa ngwa site na otu nọmba.
  • ya na Richard Guerrero, "Two Plus Two Equal One: Individuals Outcomes From Bacterial Communities" na Gaia 2: Emergence: the New Science of Becoming ed. William Irwin Thompson (1991).
• Ana m arụ ọrụ na bayoloji evolushọn, mana na mkpụrụ ndụ na obere ihe ndị dị ndụ. Richard Dawkins, John Maynard Smith, George Williams, Richard Lewontin, Niles Eldredge, na Stephen Jay Gould niile si n'ọdịnala anụmanụ pụta, nke na-egosi m na, dịka onye ọrụ ibe anyị bụ Simon Robson si kwuo, ha na-emeso data e setịpụrụ ihe dị ka ijeri afọ atọ gara aga. Eldredge na Gould na ọtụtụ ndị ọrụ ibe ha na-akọwakarị amaghị ihe dị egwu banyere ebe ihe dị adị n'ezie dị na evolushọn, ebe ha na-ebelata mmasị anụmanụ... ha na-egbu oge nke ukwuu n'ebe evolushọn dị, ha anaghịkwa enye anyị ezigbo nghọta n'isi ihe ndị bụ isi nke ihe okike evolushọn. Site na "ịkọwa amaghị ihe" ana m ezo aka n'akụkụ ụfọdụ na ha na-efunahụ alaeze anọ n'ime ise nke ndụ... nje bacteria, protoctista, fungi, na osisi.
  • "Gaia bụ onye siri ike," Omenala nke Atọ: Karịa Mgbanwe Sayensị, nke John Brockman dere (1995).

• Nsogbu oxygen nke malitere naanị ijeri afọ abụọ gara aga kpaliri mmepe nke nje bacteria na-eku ume. Ụmụ nje ndị a ji oxygen nweta ike biochemical nke ọma karịa mgbe ọ bụla ọzọ mechara buru ihe ka ukwuu n'ụwa. Ụfọdụ nje bacteria na-eku ume oxygen ghọrọ ihe nnọchianya, na-ejikọta ya na nje bacteria dị iche iche (oxygen-eschewing) iji mepụta mkpụrụ ndụ nucleated, nke, mgbe ha mechara nwee mmekọahụ, gbanwere ghọọ fungi, osisi, na anụmanụ.

• • na Dorion Sagan, Dazzle Slowly: Reflections on the Nature of Nature (2007).

• [Nje bacteria kacha nta] dị nnọọ ka mmadụ karịa ngwakọta kemịkalụ Stanley Miller, n'ihi na o nwere ihe ndị a na-emepụta na sistemụ. Ya mere, isi na nje bacteria gaa na mmadụ abụghị ihe dị mfe karịa isi na ngwakọta amino acid gaa na nje bacteria ahụ.
  • E hotara ya n'akwụkwọ a: Enwere Onye Okike nke Na-eche Banyere Gị?

• 1 + 1 = 1
  • dịka Andre Khalil si kwuo ya na "Dịka Elu, So Below," Lynn Margulis: Ndụ na Ihe Nketa nke Ndị Nnupụisi Sayensị ed. Dorion Sagan (2012).
• Gịnị mere mmadụ niile ji kweta na ikuku oxygen... sitere na ndụ, mana ọ dịghị onye na-ekwu maka gas ndị ọzọ sitere na ndụ?

• • dịka Andre Khalil si kwuo ya na "Dịka Elu, So Below," "Lynn Margulis: Ndụ na Ihe Nketa nke Onye Nnupụisi Sayensị" ed. Dorion Sagan (2012).

Microcosmos: Ijeri Afọ Evolushọn Site na Ndị Nna Nna Anyị nke Microbial (1986)

na Dorion Sagan

• Enweghị obi abụọ na patina mbara ala—gụnyere anyị onwe anyị—bụ autopoietic. Ndụ dị n'elu ụwa yiri ka ọ na-achịkwa onwe ya n'ihu nsogbu mpụga, ma na-eme ya n'enweghị nlebara anya maka ndị mmadụ na ụdị ndị mejupụtara ya. Ihe karịrị pasent 99.99 nke ụdị dị iche iche dị adị anwụọla, mana patina mbara ala, ya na ìgwè mkpụrụ ndụ ya, anọgidewo na-aga n'ihu ruo ihe karịrị ijeri afọ atọ. ...ọtụtụ ijeri nje ndị na-ekwurịta okwu, na-agbanwe agbanwe. Ụwa a na-ahụ anya bụ akụkụ dị n'ime obere ihe ndị dị ndụ n'oge na-abịa, ọ na-arụkwa ọrụ naanị n'ihi njikọ ya nke ọma na ọrụ obere ihe ndị dị ndụ.

• Site na paramecium ruo na ụmụ mmadụ, ụdị ndụ niile bụ ihe ndị a haziri nke ọma, ndị dị mgbagwoju anya nke ndụ obere ihe ndị dị ndụ. Kama ịhapụ obere ihe ndị dị ndụ n'azụ na "ọkwa" evolushọn, anyị abụọ gbara ha gburugburu ma mejupụtara ha. Ebe anyị dị ndụ n'ahịrị na-enweghị ikewapụ site na mmalite ndụ, ihe niile dị ndụ taa agbanweela otu aka ahụ.

• Echiche nke evolushọn dị ka asọmpi ọbara na-adịghị agwụ agwụ n'etiti ndị mmadụ n'otu n'otu na ụdị dị iche iche, nke bụ mgbagwoju anya a ma ama nke echiche Darwin nke "ndụ nke kacha sie ike," na-agbaze tupu echiche ọhụrụ nke mmekorita na-aga n'ihu, mmekọrịta siri ike, na ịdabere n'etiti ụdị ndụ. Ndụ ejideghị ụwa site na ọgụ, kama site na njikọ aka. Ụdị ndụ mụbara ma dị mgbagwoju anya site na ijikọ ndị ọzọ, ọ bụghị naanị site na igbu ha.

• Ọ bụghị naanị na ndụ malitere n'ụwa n'oge mbụ n'akụkọ ihe mere eme ya dị ka mbara ala, kamakwa n'ime ijeri afọ abụọ mbụ, nje bacteria bi n'ụwa.

• Nkewa bụ isi nke ụdị ndụ n'ụwa abụghị nke dị n'etiti osisi na anụmanụ, dịka a na-echekarị, kama n'etiti prokaryotes—ihe ndị dị ndụ mejupụtara mkpụrụ ndụ na-enweghị nucleus, ya bụ, nje bacteria—na eukaryotes—ụdị ndụ ndị ọzọ niile.
• N'ikpeazụ, ndị na-eri anụ kacha njọ, dịka ọtụtụ nje ndị na-akpata ọrịa na-atụ egwu, na-eweta mbibi nke ha site n'igbu ndị ha metụtara. Anụ ọhịa a na-egbochi—mwakpo nke na-anaghị egbu ma ọ bụ na-egbu naanị nwayọ—bụ isiokwu na-apụtaghachi na evolushọn. Ndị na-eri anụ nke mitochondria wakporo ma merụọ ndị ọbịa ha ahụ, mana anụ ọhịa ahụ guzogidere. A manyere ha inwe afọ ojuju na akụkụ a na-eri anụ (ihe mkpofu ya)... ụfọdụ ihe ndị na-ebute mitochondria toro mana ha egbughị ndị na-enye ha. ...Anụ ọhịa mbụ ahụ nwere ike ịbụ nje bacteria buru ibu dịka Thermoplasma.

Gịnị bụ Ndụ? (1995)

na Dorion Sagan

• Ajụjụ bụ "Gịnị bụ Ndụ?" bụ... ọnyà asụsụ. Iji zaa dịka iwu nke asụsụ si dị, anyị aghaghị inye aha, ihe. Mana ndụ n'ụwa dị ka ngwaa. Ọ na-edozi, na-edozi, na-emepụta ọzọ, ma na-eme ihe karịrị onwe ya.

• Ala adịghị ndụ. Ọ bụ ngwakọta nke nkume gbawara agbawa, pollen, eriri fungal, ciliate cysts, nje bacteria spores, nematodes na anụmanụ ndị ọzọ na-adịghị ahụkebe na akụkụ ha. 'Okike,' ka Aristotle kwuru, 'na-aga nwayọọ nwayọọ site na ihe ndị na-adịghị ndụ ruo na anụmanụ n'ụzọ nke na ọ gaghị ekwe omume ikpebi kpọmkwem akara nkewa.' Nnwere onwe bụ okwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọ bụghị nke sayensị.

• Ndụ taa bụ ihe autopoietic, ihe na-eme ka mmadụ nwee fotosynthetic, mbara ala n'ọkwa. Mgbanwe kemịkalụ nke ìhè anyanwụ, ọ na-agbalị ịgbasa, itolite onwe ya. Ma site n'ịmụgharị, ọ na-edobe onwe ya na ihe gara aga ya ọbụna ka ọ na-eto. Ndụ na-agbanwe iji mezuo ihe ndị dị mkpa na gburugburu ebe obibi ya na-agbanwe agbanwe, ma n'ime nke a na-agbanwe gburugburu ebe obibi ahụ. Site n'ọkwa, gburugburu ebe obibi na-abanye n'ime usoro ndụ, na-aghọ ihe na-adịghị agbanwe agbanwe, ihe na-adịghị ndụ ma na-adị ka ụlọ, akwụ, ma ọ bụ shei—ya bụ, akụkụ metụtara, nke e wuru n'ime ihe dị ndụ.

• Ndụ bụ nje bacteria, ihe ndị na-abụghị nje bacteria etolitewokwa site na ihe ndị dị ndụ. ...Mgbanwe mkpụrụ ndụ ihe nketa dị mkpa nye ndị ga-ewepụ nsị gburugburu ebe obibi. ...Ịmegharị mkpụrụ ndụ ihe nketa plasmids nke biosphere nwere n'ozuzu ya, mgbe a gbaziri ma weghachite ya site na ihe ọmụma nje bacteria, belatara ọtụtụ ihe egwu gburugburu ebe obibi, ma ọ bụrụhaala na enwere ike itinye plasmids ndị ahụ n'ime mkpụrụ ndụ nke nje bacteria ndị a na-eyi egwu nwa oge. Ahụ ndị dị obere nke patina mbara ala gbasaa ruo ebe ọ bụla, nje niile na-amụpụta ngwa ngwa nke na ụmụ niile agaghị adị ndụ na mbara igwe ọ bụla nwere oke. N'okpuru nzuzo na n'amaghị ama, ndụ n'oge ahụ bụ nnukwu ụmụ nje bacteria. Ọ ka dị.

Okwu gbasara Margulis

• Nzụlite sayensị na mpaghara ahụmịhe nke James Lovelock na Lynn Margulis ghọrọ ihe dabara adaba. Margulis enweghị nsogbu ịza ọtụtụ ajụjụ Lovelock gbasara mmalite nke gas ikuku, ebe Lovelock tinyere echiche sitere na kemistri, thermodynamics, na cybernetics na ozizi Gaia na-apụta. N'ihi ya, ndị ọkà mmụta sayensị abụọ ahụ nwere ike ịchọpụta netwọk dị mgbagwoju anya nke loops nzaghachi nke—na-eweta nhazi onwe onye nke sistemụ mbara ala.
  • Fritjof Capra, Web of Life: A New Understanding of Living Systems (1996).
• Obi ike Lynn Margulis nwere n'echiche nke netwọk ikuku nke mbara ala sitere na ọrụ afọ iri atọ nke ọrụ mbụ na microbiology. ...Margulis enyela aka nke ukwuu na nghọta ahụ n'ime obodo sayensị kamakwa o nwere ike, site na mmekorita ya na Dorion Sagan, ịkọwa nchọpụta ya dị egwu n'asụsụ doro anya na nke na-adọrọ adọrọ nye onye na-agụ akwụkwọ nkịtị.

• • Fritjof Capra, Web of Life: A New Understanding of Living Systems (1996).

• N'uche ọtụtụ mmadụ, ọ gara n'ihu ndị ike dị n'ime ya wee buru echiche ya gaa n'ihu ọha, nke kpasuru ha niile iwe. Ọ kpasuru ha iwe karịsịa n'ihi na o mechara bụrụ onye ziri ezi. Ọ bụ mmehie iburu echiche gị gaa n'ihu ọha, mgbe ahụ ọ bụ mmehie abụọ iburu echiche gị gaa n'ihu ọha ma kwuo eziokwu.
  • W. Daniel Hillis, Omenala nke Atọ: Karịa Mgbanwe Sayensị, onye edemede John Brockman (1995).

• Lynn malitere ụfọdụ nghọta dị mkpa na sayensị evolushọn nke oge a, ọkachasị gbasara ọrụ nke njikọta na mmalite nke ihe ọhụrụ evolushọn. Ịnụ ihe ngosi sayensị nke Lynn... bụ otu n'ime ihe ndị mere ka uche gbasaa nke dugara m n'ọrụ sayensị.
  • Stanley A. Rice, Nraranye, Ndụ nke Ụwa: Foto nke Ụwa Mara Mma, nke Etiti Afọ Nrụgide (2011)

• Nwunye mbụ Sagan, Lynn Margulis, bụ otu n'ime ndị na-ewulite Atụmatụ Gaia. Tinye echiche ha ọnụ, nkwubi okwu ị ga-eru ga-abụ na agha nuklia nwere ike inwe mmetụta dị ukwuu nke na ọ nwere ike igbu Gaia.

** Stanley A. Rice, Ndụ Ụwa: Foto nke Ụwa Mara Mma, nke Ndị Nrụgide Dị n'Etiti (2011)

• Ọ bụrụ na ọ gbazee n'ike mberede nke oke ọbara ọgbụgba, dị ka ihe na-enwu enwu nke na-apụ n'anya n'ebube ya, ọkụ ikpeazụ adịghị iche na ndụ na-ere ọkụ, ebe ọ nwụrụ nso n'ịdị elu nke ike ya, n'ọkwa kachasị elu nke àgwà ya coruscating.

• • Dorion Sagan, "Okwu Mmalite: Indomitable Lynn," Lynn Margulis: Ndụ na Ihe Nketa nke Onye Nnupụisi Sayensị ed. Dorion Sagan (2012).
• Akwụkwọ ya bụ 'Symbiosis in Cell Evolution bụ otu n'ime akwụkwọ ndị a ma ama gbasara bayoloji... N'afọ ndị na-adịbeghị anya, o tinyere ụfọdụ echiche sayensị dị mkpa ya n'ihe gbasara omenala... Nke a adịghị mma. Dịka ọmụmaatụ, akụkọ ya gbasara mmalite mmekọahụ, na Mystery Dance, nke e dere na Dorion Sagan, bụ ihe nzuzu, juputara na ihe ndị a na-amaghị ama, ma ghara inwe echiche akụkọ ihe mere eme. ...Ọ dị mwute na ọ banyere n'ọkwa nke abụọ dị egwu.
  • Francisco Varela, The Third Culture: Beyond the Scientific Revolution, John Brockman (1995).

• Lynn Margulis, onye na-eto eto, hụrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya n'anya—ọ bụ ya mechara kọwaa nke ọma usoro ndị dị na usoro ahụ nke na-eme ka nje bacteria ghọọ mkpụrụ ndụ eukaryotic—ọ gbakwara ume kama ịkatọ ya. ...E bipụtara isiokwu ya dị mkpa, "On the Origin of Mitosing Cells," na 1967... mana ọ bụ naanị mgbe a jụrụ ya ugboro iri na ise... n'ihi nraranye ya... SET, ma ọ bụ usoro endosymbiosis theory—a nabatara ya dị ka eziokwu.

Jorge Wagensberg, "Akụkọ Akụkọ," "Lynn Margulis: Ndụ na Ihe Nketa nke Onye Nnupụisi Sayensị" nke Dorion Sagan (2012) bipụtara.