Litha Musyimi-Ogana
Litha Musyimi-Ogana (amụrụ 1959) bụ onye Kenya, onye rụrụ ọrụ dịka onye ọrụ obodo na onye ndụmọdụ mmepe ruo ọtụtụ afọ. Kemgbe 2022, ọ bụbu onye a họpụtara na African Commission on Human and Peoples' Rights, onye isi oche kọmitii na-ahụ maka ụmụ amaala na ndị bu nje HIV.Ọ haziri Women's Peace Train, nke si Kampala, Uganda gaa Johannesburg, South Africa iji kwado maka ịkwụsị esemokwu na iweta nkwụsi ike maka ụmụ nwanyị na ụmụaka nọ n'Africa maka Earth Summit 2002. Site na 2007 ruo 2015, ọ bụ onye isi ngalaba African Union Commission nke ụmụ nwanyị, okike na mmepe. N'afọ 2013, Onye isi ala Malawi, Joyce Banda nabatara ya dị ka otu n'ime ụmụ nwanyị a ma ama n'Africa na emume nke so na mmemme decennial nke African Union bụ Maputo Protocol, ọzọkwa, n'afọ 2020, Ndi otu African Union's Diaspora African Forum nyere ya onyinye nturu ugo umunwanyi Afrịka.
Okwu ndị okwuru
[dezie]- Ụmụ nwanyị Afrịka chepụtara echiche nke ụgbọ oloko Udo Womens si Kampala ruo Johannesburg n'oge Kọmitii Nkwadebe nke Abụọ nke Nzukọ Mba Ụwa Maka Sustainable Development (WSSD). Ebumnobi nke Womens Peace Train (WPT) bụ izigara ndị isi kọntinent, ndị na-alụ agha, ndị agha, ndị agha na-alụ agha nzuzo, ndị na-ere ngwá agha, na ndị na-ere ahịa na kọntinent Africa ozi siri ike na ụmụ nwanyị chọrọ udo na nkwụsi ike maka ụmụ ha. Na njem ụbọchị iri ya gafee mba asaa, ụgbọ oloko Udo kpọkuru ndị isi na ndị na-ebu agha n'Africa ka ha kwụsị ya ozugbo. N'ịrụrịta ụka na ụmụ nwanyị nọ n'Africa na-ebu oke ibu agha ahụ, ụmụ nwanyị Africa hụrụ WSSD dị ka ohere dị mma iji mee mkpọsa maka njedebe nke agha ndị a ma jiri ụgbọ oloko udo na-ekesa ozi udo.
- Mmebi enyemaka" bụ echiche ọhụrụ. Ọ gbadoro ụkwụ na nyocha agụmakwụkwọ nke nyochachara nke ọma ka esi achị ODA site na isi mmalite ruo ebe a na-aga. Ụkpụrụ isi nke ODA pụtara ihe site na usoro nchịkwa ODA dị adị, gụnyere: usoro, echiche, ụzọ mmepe na usoro ya. Site n’ịkọwa ihe ndị na-eme ka enyemaka ghara ịrụ ọrụ nke ọma site na Ụkpụrụ ndị a, ịchọpụta ịdị adị nke mmebi enyemaka, na nyochaa ihe ndị na-eme ka ODA na-apụ n'anya, ọmụmụ ahụ chọpụtara na ihe si n'akụkụ ndị na-enye enyemaka bụ isi ihe kpatara na enyemaka adịghị arụ ọrụ nke ọma." Ọ kpugheere ihe dị iche iche na-eme ka mmebi enyemaka mee, nke na-arụ ọrụ ndị zoro ezo dị ka ndị na-emepe ụzọ ODA, ndị na-akpalite mmasị, ndị na-eme ka ihe dị nro, ndị na-anọchite anya ihe niile, ndị na-agbanwe ọnọdụ, ndị na-achịkwa, ndị na-emebi eziokwu, tinyere “ụtụtụ na ntaramahụhụ” na ihe ndị ọzọ. Nchọpụta isi gosipụtara na echiche a na-enwekarị na nsogbu na-eme ka enyemaka ghara ịrụ ọrụ nke ọma bụ nke ndị na-anata ya bụ naanị otu akụkụ nke akụkọ ahụ, n’ihi na nsogbu ndị sitere n'aka ndị na-enye enyemaka nwere ike ịbụ ndị kacha mkpa n’ichekwa ọtụtụ nde ODA ndị a na-apụghị ịkọ akụkọ ha. Ọ tụrụ aro ka e degharịa akụkọ na-ekwu na enweghị arụmọrụ ODA bụ isi n’aka ndị na-anata enyemaka site n’itinye ihe ndị si n’aka ndị na-enye enyemaka na akụkọ ahụ. Nchoputa gosiputara na n'agbanyeghi na enwere nsogbu n'akụkụ ihe ịma aka dị ka ọchịchị ọjọọ, nrụrụ aka na enweghị ụlọ ọrụ siri ike, enwerekwa ihe ịma aka ndị na-enye onyinye dị ka ịdabere na usoro ọchịchị ODA nke ndị na-enye enyemaka nke na-adịghị arụ ọrụ nke ọma yana usoro nnyefe ODA, ịkpalite mmasị nke mba abụọ n’usoro ODA, na mmasị ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke mba dị iche iche, tinyere ihe ndị ọzọ.N'akụkụ a, ọmụmụ ahụ kwadoro na pasentị 62 nke ODA ndị a na-apụghị ịkọ akụkọ gbasara ya dịka akwụkwọ ndị dị adị si kwuo, ma ọ bụ kwụsịrị n'ụzọ ma ọ bụ na-apụ n’anya karịsịa n’aka ndị na-enye enyemaka.
Nchọpụta nke a wetara nghọta na mmetụta adịghị ike nke ODA wee kwadoo akwụkwọ ndị dị adị na ihe omimi nke ODA ndị a na-apụghị ịkọ akụkọ ya. Ọ bụ ezie na echiche nke mmebi enyemaka bilitere dị ka nkwupụta na akụkụ nke nlezianya banyere nsogbu nke mgbasa ODA na mmalite nyocha akwụkwọ, ọ ghọrọ isiokwu kachasị mkpa n’ime nnyocha ahụ niile nke gụnyere nnukwu ọrụ ubi iji mee ka nsogbu ahụ doo anya. Ọmụmụ ihe a enyela aka n'echiche na omume nke bara uru n’ihe gbasara usoro nchịkwa ODA dị adị ma tụpụta echiche ọhụrụ,nke akpọrọ “Echiche Ngwongwo Ndị Na-enye Enyemaka”. Echiche ọhụrụ a kwesịrị ịkụziri oge mgbe Paris gasịrị na ime ka enyemaka rụọ ọrụ nke ọma site n’ịgwọ mmebi enyemaka, jiri usoro nchọpụta mmebi enyemaka nke a tụrụ aro na akwụkwọ a.
