Edem Mahu
Edem Mahu' bụ ọkà mmụta sayensị mmiri si Ghana bụ onye nkụzi ukwu na University of Ghana. Nnyocha ya na-atụle ahụike oke osimiri, azụ azụ oporo na mgbanwe ihu igwe. Enyere ya 2022 American Geophysical Union Africa Award for Research Excellence in Ocean Sciences.
Okwu ndị okwuru
[dezie]- Iji bụrụ onye ọkà mmụta sayensị mmiri na-aga nke ọma na Africa, ị ga-adị njikere ịrụsi ọrụ ike karịa ka ị ga-eme n'akụkụ ndị ọzọ. Emela ohere maka ndị naysayers! Lee anya gabiga ókè, oceanography bụ sayensị zuru ụwa ọnụ! Enwere ike ị gaghị ama gị ma ọ bụ ọbụna dị mkpa maka ndị mmadụ na mmalite nke ọrụ gị na obodo gị, mana ọrụ gị nwere ike ịdọta mmasị mba ụwa.
- Nkwado mba ụwa ga-eduga n'ọkwa mba. Ịhapụ n'ihi enweghị ikike na akụrụngwa ekwesịghị ịdị na akwụkwọ gị. Mụta usoro gị iji ghọta ihe mgbochi na-aga n'ihu ma gbasie mbọ ike ịzụlite nkà ndị nwere ike inyere gị aka imebi ihe mgbochi ndị ahụ wee nweta ihe ịga nke ọma.
- Ahụrụ m okike n'anya, ọkachasị ụwa mmiri! Otú ọ dị, esi m n'ógbè ebe a na-amataghị sayensị mmiri dị ka ubi na-ekwe nkwa ọrụ. Ya mere, nye m, agụụ ahụ maka mmiri nwere ike ịghọ ihe ntụrụndụ ogologo ndụ ka m na-agbaso mmemme agụmakwụkwọ nke na-ekwe nkwa ọrụ.
- Ebumnobi m ogologo oge bụ iwulite nkwụghachi azụ n'ime azụ azụ oyster na mpaghara okpuru ọchịchị iji kwalite ndụ obodo ndị ọrụ aka ma na-eme ka uru ndị ọzọ dị na gburugburu ebe obibi dị ka mma mmiri na ihe dị iche iche dị ndụ.
- Ekwere m onwe m na m ga-eme nke ọma n'ọhịa m ma gosi ọtụtụ ụmụ akwụkwọ na-eto eto m na-akụzi ma na-enye ndụmọdụ na ewezuga ọgwụ, enwere ọtụtụ ubi STEM dị ka ihe nkiri oké osimiri nke na-ekwe nkwa na Africa ma ọ bụrụ na mmadụ elee anya n'ofe oke.
- Dị ka onye ọkà mmụta sayensị n'oge mbụ, enwere m nnukwu nsogbu ihu, ọkachasị enweghị akụrụngwa maka nyocha dị elu. Tupu ARISE, ana m ebufekarị samples ná mba ọzọ maka nyocha, usoro nke na-egbu oge na nnukwu ọnụ ahịa. Nke a gbochiri m ike ime nyocha n'oge yana mmetụta.
- N'afọ 2020, ọrụ m gbanwere mgbanwe mgbe m ghọrọ otu n'ime ndị isi nyocha nke ARISE kwadoro. Mmemme ahụ nyere ego nke nyere m ohere iguzobe ụlọ nyocha isotope nke mbụ nke Ghana—ihe na-agbawa obi maka sayensị mmiri na mpaghara ahụ. Ụlọ ọrụ ọgbara ọhụrụ a enyerela m aka ịme nyocha dị elu, dị ka iwughachi akụkọ ihe mere eme ihu igwe na nyochaa mmetụta mmadụ na gburugburu ebe obibi mmiri.
- Ntinye ego ARISE akwụsịghị na akụrụngwa. O nyere ihe onwunwe na nkuzi achọrọ iji mee nyocha m na imekọ ihe ọnụ na ndị ọgbọ n'ofe Africa. Taa, ụlọ nyocha m na-eje ozi dị ka ebe ndị nchọpụta si Ghana na mba ndị agbata obi dị ka Nigeria, na-akwalite mmekorita mpaghara na ịkwalite sayensị mmiri na kọntinent ahụ.
- Site na nkwado ARISE, emelitela m nyocha banyere ihe egwu gburugburu ebe obibi na ahụike mmadụ nke mmetọ ọla dị arọ na mmiri dị n'ụsọ oké osimiri Ghana. Ọrụ m agwala mkparịta ụka amụma gbasara nchekwa gburugburu ebe obibi na mmepe na-adigide.
- Lab ụlọ nyocha m aghọwo akụrụngwa mpaghara, na-anabata ndị nyocha na ịkwalite mmekorita ya na ụlọ ọrụ n'ofe Africa. Ụzọ imekọ ihe ọnụ a bụ isi ihe iji gboo nsogbu ndị dị ka mmetọ mmiri, nchekwa nri, na mgbanwe ihu igwe.
