Asiimwe Evarlyne Buregyeya
Asiimwe Evarlyne Buregyeya
| ụdịekere | nwanyị  |
|---|---|
| mba o sị | Uganda |
| ụbọchị ọmụmụ ya | 28 Ọgọọst 1975 |
| Ebe ọmụmụ | Uganda |
| asụsụ ọ na-asụ, na-ede ma ọ bụ were na-ebinye aka | English |
| ọrụ ọ na-arụ | psychologist, ndị agha, Onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị |
| Ọkwá o ji | member of parliament, Member of Parliament of Uganda |
| Mpaghara ntuli aka | Uganda People's Defence Force |
| ebe agụmakwụkwọ | Nyamwegabira Primary School, National Teachers College, Ndejje University, Kampala International University, Nkumba University |
| ọkwa agha | major |
Asiimwe Evarlyne Buregyeya (amụrụ 28 Ọgọst 1975) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda, onye isi agha na ọkà n'akparamàgwà mmadụ. Ọ bụkwa onye otu nzuko omeiwu na Uganda nke nzuko omeiwu nke iri na-anọchite anya Uganda People's Defence Force.
Okwu ndị okwuru
[dezie]- UPDF bụ otu n'ime ndị isi na-eduzi ọgụ megide HIV/AIDS, site na ntụzịaka sitere n'aka onye isi ọchịagha. Dị ka otu n'ime ụlọ ọrụ ndị ọsụ ụzọ, ijikọta mgbalị a na ọrụ agha anyị mgbe nile—karịsịa n'ebe ndị siri ike iru—abụghị obere ihe rụzuru. Ọ bụ mmezu nke anyị ekwesịghị ileda anya. N'ihi ọnụnọ anyị na mpaghara ndị a dịpụrụ adịpụ, anyị nwere ọrụ inye ọrụ ọ bụghị naanị ndị agha anyị,kamakwa ndị obodo gbara ya gburugburu. N’ihi ya, ndị nkịtị nọ n’ebe ndị a eritela uru nke ukwuu site na mbọ anyị na-igbasa ozi ọma.
- Ọnụ ọgụgụ anyị na-adịkarị elu karịa nke Ministri ahụike, mana dịka m kwuru na mbụ, ọ bụghị naanị ndị agha. Anyị na-ejere ndị agha, ezinụlọ ha, na obodo ndị gbara ya gburugburu ozi. N'ezie, n'ọtụtụ ebe ọrụ anyị, ndị nkịtị na-emejupụta pasentị kachasị nke ndị ahịa anyị.Anyị na-anụkarị nzaghachi sitere n'aka ndị na-ahọrọ ọrụ ndị ụlọ ọrụ ndị agha na-enye. N'ezie, anyị na-eme nke ọma n'ọtụtụ mmemme anyị na-eme.
- Ihe ịma aka bụ isi bụ irute ndị agha nọ n'ebe dịpụrụ adịpụ, karịsịa ebe ọ bụ na, n'oge agha, a naghị ekwe ka ha na-agagharị n'enweghị nsogbu ma ọ bụ na-eme njem naanị ha. Ọ gaghị ekwe omume iziga naanị otu onye agha maka ule; kama, anyị aghaghị ibugharị ha n'ìgwè. Iji dozie nke a, anyị hiwere otu ndị nwere ndị nchekwa ga-ebu ngwa ule wee rute ndị agha n'ebe ha na-ebuga. Ma n'ime ụlọ, oghere, ụlọikwuu, ma ọ bụ ọbụna n'okpuru osisi, ndị otu a ga-edozi ebe nchekwa na ọkachamara iji mee nnwale.Ha hụkwara na oghere ahụ sara mbara ma dokwaara nzuzo, ọbụlagodi na ntọala ndị dịpụrụ adịpụ. Na mbụ, anyị na-eduzi ndụmọdụ na nyocha nke otu onye, ma ka oge na-aga, ka mkparị na-ebelata, anyị gbanwere na ndụmọdụ otu na ule, na-eme ka usoro ahụ dịkwuo mma na nsonye.
- Ndị mmekọ anyị na-enye nkwado abụọ bụ isi. Nke mbụ, ha na-ebute nka nka nke na-adịghị adị ngwa ngwa n'ime ndị agha, na-enye anyị ohere ịnweta ndị ọrụ ahụike ọkachamara. Nke abụọ, ha na-ahụ na a na-eji ihe onwunwe eme ihe nke ọma, na-ahụ na ego a na-ekenye na mmemme na-emefu nke ọma ma nweta ihe ha chọrọ. Ha na-akọ ma ndị na-enye ego na ndị agha maka mmejuputa mmemme. Ndị mmekọ na-enyere aka site n'ịnye ndị ọkachamara nwere nkà n'ọrụ na obere oge, dị ka ndị dibịa, iji rụọ ọrụ ụfọdụ. Na mgbakwunye, ha na-ahụ na ihe omume niile kwekọrọ na ụkpụrụ nke ndị na-enye ha ego setịpụrụ ma na-ebugara ndị agha ọrụ.
- Ihe niile nwere uru na ọghọm ya. Site n'echiche bara uru, ndị agha na-akwado mkparịta ụka na-emeghe banyere okwu ọ bụla. Agbanyeghị, ụzọ a nwere ike ịpụta mgbe ụfọdụ na a naghị edozi ihe gbasara onwe onye nke ọma. Ndị mmadụ nwere ike ileda ihe na-echegbu ha anya ma na-ala azụ ịkọrọ ha okwu ndị na-emetụta ha nke ukwuu. N'agbanyeghị nke a, anyị nwere ezigbo ọrụ psychosocial, gụnyere ndị ndụmọdụ na ndị ọkà n'akparamàgwà mmadụ zụrụ azụ. Nkwalite ọrụ ndị a na-agba ume, ebe ọtụtụ ndị agha na-achọsi ike enyemaka. Taa, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nkewa ọ bụla nwere ọkà n'akparamàgwà mmadụ. Na mbụ, e webatara ndị ọkà n'akparamàgwà mmadụ ka ha lebara okwu metụtara nje HIV anya, mana ọrụ ha agbasawanyela kemgbe iji kpuchie ọtụtụ ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na-enye nkwado na ịdọ aka ná ntị zuru oke.
- N'ebe a haziri ahazi nke ndị agha, anyị dị njikere nke ọma ịchọpụta mgbe onye ọrụ ibe na-agbasi mbọ ike. Ndị ọgbọ na-ekere òkè dị mkpa n'inye nkwado psychosocial, ebe ọ bụ na ha na-abụkarị ndị mbụ na-amata mgbe mmadụ chọrọ enyemaka. Ụdị nkwado ndị ọgbọ na-arụ ọrụ nke ọma n'ihi njikọ siri ike e guzobere na ndị agha. Ndị agha na-adị ngwa ngwa dị ka ezinụlọ, na-ebi ma na-arụkọ ọrụ ọnụ. Ọ bụrụ na ihe metụtara mmadụ, o yikarịrị ka ndị ọgbọ ha ga-ahụ ya, mgbe ụfọdụ ọbụna site n'usoro iwu.
- HIV emetụtala ọtụtụ akụkụ nke omenala ndị agha anyị. N'oge gara aga, ndị agha na-enwekarị echiche dị iche, gụnyere omume dị ka ịkekọrịta ụmụ nwanyị, dị ka e gosipụtara na Kiswahili na-ekwu, "anyị na-eri nri site na otu efere ahụ." Enwere obere ekworo n'etiti ndị agha, ịdị n'otu bụ ụkpụrụ. Agbanyeghị, ọrịa nje HIV amanyela mgbanwe omenala. Site n'ịghọta nke ọma ka nje virus na-agbasa, ndị agha achọpụtala na idobe omume ndị a nwere ike ịnwụ - ọ bụghị naanị maka ha, kama maka ezinụlọ ha na obodo ha. Ịga n'ihu na-ebi ndụ site na omume ochie nke ịkekọrịta ihe niile nwere ike ịkpata ọnwụ. HIV akpalila ndị agha ka ha chegharịa ụzọ ha si ele mmekọrịta na ahụike anya, na-emesi ọrụ na ịkpachara anya nke onwe.
- N’agbanyeghị, anyị bu n’obi 99:99:99—ihe anyị na-eche mgbe nile dị elu karịa nke mba.
- Anyị na-aga n'ihu ma na-anọ na egwu.
- Ịtọpụta ebumnuche dị elu na-akpali anyị ịgbasi mbọ ike iji nweta ha. Echetere m mgbe gọọmentị lekwasịrị anya nke ukwuu na eMTCT, anyị ka nọ n'azụ. Ma anyị na-agbalịsi ike ime ike anyị.
- Ụfọdụ n’ime ihe ịma aka ndị anyị na-eche ihu gụnyere “ịdọkpụrụ ụdọ,” karịsịa ma a bịa n’ihe banyere ihe ndị gbara anyị gburugburu. N'ụwa nke oge a, ihe ndị zuru ụwa ọnụ na-emetụta ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe niile. Ime mmemme na mpaghara pụrụ iche nwere ike isi ike n'ihi na ọ na-esiri ndị mmekọ ma ọ bụ ndị na-enye onyinye ike ịghọta nke ọma ma ghọta ọnọdụ ahụ ka ị na-eme. Dịka ọmụmaatụ, site na nyocha nje HIV, ụfọdụ nwere ike isiri gị ike ịnakwere echiche nke iwetara ndị mmadụ ọrụ ozugbo, nke nwere ike iyi ihe ọhụrụ. Mmemme zuru ụwa ọnụ na-enwekarị ihe ịma aka n'ịmepụta ntinye aka na-eleba anya n'ezie mkpa na eziokwu dị n'ala.
- Ụdị DSDM gụnyere ịgakwuru ndị obodo ozugbo, ebe anyị na-ejigide ndị ahịa anyị. Anyị na-ahụ na ọ ka mma ibugara ndị ahịa anyị ọgwụ kama ịrịọ ha ka ha gaa ụlọ ọrụ ahụike, n'ihi na ọtụtụ enweghị ụgbọ njem ma ọ bụ na-arịa ọrịa nke ukwuu ịga njem ahụ. Anyị na-achọpụta isi ihe ebe ọnụ ọgụgụ buru ibu nke ndị ahịa na-ezukọ, na ebe ahụ ka anyị na-ebuga ọgwụ. Ihe nlereanya a gosipụtara dị irè karịsịa n'oge ntiwapụ COVID-19. Ọ bụ ezie na ọ dị tupu COVID, mmachi n'oge ọrịa a nyeere anyị aka ịhazi na ịhazi usoro a. Ọ bụ ndị ọrụ ahụike mere ya na mbụ n'ime ime obodo ebe ndị agha anyị nọ, anyị na-achịkọtakwa akwụkwọ ndekọ ahụike maka ụfọdụ otu, dejupụta akwụkwọ ndenye ọgwụ, na ibuga ọgwụ ahụ n'ebe ndị ahụ.Ọrịa ọjọọ ahụ mere ka atụmatụ a dịkwuo elu, ma ọ na-aga n'ihu na-arụ ọrụ nke ọma taa. Anyị agbasawanyela ihe nlereanya ahụ. Ugbu a, ndị otu multidisciplinary na-aga ebe a kapịrị ọnụ iji nye ọrụ dị iche iche, kama ibuga ọgwụ. Na mgbakwunye na ịnye ọgwụ, otu ahụ na-eduzi nlekota ọrịa, nyocha kọntaktị TB, na ọbụna nyocha nke ibu nje. N'ikpeazụ, anyị na-ewebata ụlọ ọrụ ahụike niile na obodo. Ndị mmadụ maara ugbu a na n'ụbọchị ụfọdụ, ha nwere ike ịnweta ọrụ ahụike ozugbo na mpaghara nke ha, kama ịga njem dị anya iji chọta ụlọ ọgwụ. Ọ bụrụhaala na otu ndị agha nọ n'otu mpaghara, anyị ga-aga n'ihu na-enye ma ndị agha ma ndị obodo gbara ya gburugburu.
- Ee, ọ bụ. Otu n'ime isi ihe anyị rụzuru bụ iwebata usoro mkpanaka maka ibi úgwù ndị nwoke na-ahụ maka ahụike afọ ofufo (VMMC). Ekwenyere m na UPDF bụ onye mbụ mejuputa ihe nlereanya a, ma ugbu a anabatala ya n'ọtụtụ ebe. Ọ bụghị naanị maka ịsụ ụzọ ndị a, kamakwa maka ịzaghachi mkpa pụrụ iche nke ọnọdụ ahụ. Anyị chọpụtara na iguzobe ebe ahụike ọdịnala iji jeere ndị agha anyị ozi agaghị adị irè—olee mgbe anyị ga-emecha otu batalion? Ebe a na-ebugakarị ndị agha n'ebe ndị dịpụrụ adịpụ, ibuga ha n'ụlọ ọrụ a kapịrị ọnụ ga-abụ ihe siri ike. Nke a bụ ya mere ụdị ego anyị ji dị iche. Ego ugbu a na-elekwasị anya na mpaghara ndị dị elu, ma ọtụtụ mgbe, mpaghara ndị a enweghị ndị agha anyị. Kama, ndị agha anyị nwere ike ịnọ ọdụ na mpaghara ebe nje HIV dị obere, mana ha ka chọrọ ọrụ.N'ụfọdụ ebe ndị dịpụrụ adịpụ, mgbasa ya nwere ike ọ gaghị adị elu, mana ịnweta ahụike siri ike nke ukwuu. Ọ bụghị naanị maka inye ndị agha ọrụ, kamakwa nye obodo ndị gbara ya gburugburu bi na mpaghara ndị a siri ike iru. Anyị ga-ahụrịrị na ndị nọ na mpaghara ndị a nwere ohere nlekọta. Ọ bara uru na PEPFAR achọpụtala ihe ịma aka pụrụ iche nke mkpa ahụike ndị agha yana weghaara ego site na URC-DHAPP, otu na-aghọta ngwa agha agha ma nwee ike kparịta ụka nke ọma na ọkwa ahụ. Mgbe ị na-edepụta nkesa nje HIV na Uganda, usoro sayensị bụ ihe ezi uche dị na ya, ma ọ bụghị maka ọnụ ọgụgụ buru ibu nke ndị mmadụ-ndị agha na ndị nkịtị-ndị ka chọrọ nlekọta, ma ọ bụ ọgwụgwọ ma ọ bụ ọrụ mgbochi. Enweghị usoro ahaziri ahazi, enwere ike ileghara ndị a anya.
- N'ihe dị ka afọ 2012 ruo 2013, anyị malitere iso ndị mmekọ anyị kparịta echiche nke imepụta condom nwere akara maka ndị agha. Ọ bụ n'ezie ụdị nke ahịa ọha Ọ bụ ezie na nchekwa dị, ndị agha anaghị eji ha eme ihe, n'agbanyeghị na ha maara otú e si eme ya, ma otu ihe ahụ metụtara obodo. Anyị chọrọ ịghọta ihe mere na ha anaghị eji condom dị adị, anyị chọpụtakwara na mgbe mmadụ mara ihe, ha anaghị eji ya akpọrọ ihe. Ya mere, anyị chere, "Ka anyị mepụta nchekwa nke ga-amasị ha ma gbaa ume iji." Anyị na ndị mmekọ anyị gara n'ihu na-akparịta ụka, na-akwado echiche a. Mgbe PACE na-echekwa nkwekọrịta ha, anyị mere ka o doo anya na anyị chọrọ ka etinyere atụmatụ a. Arịrịọ maka ngwaahịa ọhụrụ a sitere n'aka ndị agha, ihe ọhụrụ na-eduzi anyị, ma n'ezie, anyị kwesịrị iweta ndị mmekọ anyị dị ka ndị ọkachamara. Echiche ahụ bụ imepụta condom pụrụ iche ma tinye ya kpọmkwem maka ndị agha anyị. PACE nyere aka mee ka ọhụụ a dị ndụ, ya mere, a mụrụ condom Ulinzi. Nzaghachi ahụ dị oke egwu, ọkachasị n'ihi nhazi igwefoto ya. Ndị mmadụ malitere ịghọta ọ bụghị naanị imewe kamakwa àgwà ya. Ndị agha na ndị nkịtị malitekwara ịrịọ ha arịrịọ. N'ụzọ na-akpali mmasị, mgbe anyị kesara condom Ulinzi n'akụkụ ụdị ndị ọzọ, dị ka ndị pink, ndị mmadụ na-ajụkarị ndị pink na-akwado Ulinzi. Agbanyeghị, na mmechi nke nkwekọrịta PACE, ego maka condom ndị a kwụsịrị, ma ugbu a ha agwụla. N'agbanyeghị nke a, mgbe ọ bụla anyị gara obodo, ndị mmadụ ka na-arịọ maka condom Ulinzi, na-asị, "Anyị chọrọ Ulinzi." Mmekọrịta obodo na ndị agha bụ maka ịmepụta mmekọrịta n'etiti ndị agha na ndị nkịtị. Ọ bụ maka ịchọpụta ebe akụkụ abụọ ahụ nwere ike imekọ ọnụ ma rụọ ọrụ ọnụ, ma ndị obodo na-enyere ndị agha aka, ma ọ bụ ndị agha na-akwado ndị nkịtị. Ụkpụrụ dị n'okpuru bụ na anyị enweghị ike ịdị adị iche. Ọ bụ ezie na ndị agha na-eme mmemme ahụike nke ya, enwere ụfọdụ ọrụ nke Ministry of Health nyere na ndị agha nwere ike ọ gaghị enwe ike ịnye. Otu ihe atụ nke mmekorita a bụ atụmatụ "Tarehe Sita", ebe izu abụọ nke afọ na-arara nye ọrụ obodo. N'ime oge a, ndị agha na-arụ ọrụ dị ka ịnye nlekọta ahụike, imezi isi mmiri, imeziwanye ndụ, na ịrụ ọrụ n'akụkụ obodo. Anyị nwekwara SACCO kasị ukwuu, Wazalendo, nke na-elekwasị anya n'ịzụ ndị mmadụ n'ịkwalite akụ na ụba. Ọ bụ ezie na ndị agha nwere ike ịnwe oke ego, anyị na-eme ike anyị niile iji nye ihe anyị nwere ike ime n'ihe gbasara ọrụ ahụike. Tarehe Sita, nke na-echeta ọmụmụ UPDF, bụ ihe ncheta na ndị agha enweghị ike ịrụ ọrụ na iche. Nkwado nke ndị nkịtị dị oké mkpa n'inyere ndị agha aka imezu ebumnobi ya, ya mere ọ dị mkpa ka anyị nyeghachi azụ ma gosipụta ekele maka ịdị adị anyị na-ekekọrịta. Ndị Directorate of Health, yana ndị mmekọ anyị, na-ekere òkè dị mkpa na nke a. Dịka akụkụ nke mbọ ọrụ obodo anyị, anyị na-enye ọrụ ahụike, ebe ndị ọrụ injinia na-elekwasị anya na akụrụngwa, idebe ihe ọcha, na mkpocha obodo. Directorate nke HIV, n'okpuru ngalaba ọrụ ahụike, na-enye aka site n'ịgbasa mkpa ahụike metụtara nje HIV, na ndị mmekọ anyị na-enyere aka mejuputa atụmatụ ndị a, hụ na UPDF na-arụ ọrụ ya inyeghachi obodo.
